Co z pogaństwa pozostaje w islamie? Islam, podobnie jak inne religie tak zwane „monoteistyczne”- judaizm i chrześcijaństwo- głosi wiarę tylko w jednego Boga. Islam często podkreśla swoją wyższość nad chrześcijaństwem wskazując, że chrześcijanie faktycznie czczą nie jednego, lecz trzech bogów (Trójca Święta) i niektórzy teolodzy muzułmańscy z tego powodu nazywają chrześcijan poganami. Jednak sam islam nie jest wcale tak czystym monoteizmem, jak twierdzi. Przeciwnie, zachował bardzo wiele z pogańskich tradycji.
fot. Bogini Allat„Szatańskie wersety”Islam nie jest religią, która nagle pojawiła się z pustki i nie zerwał całkowicie z przedislamską, pogańską tradycją mieszkańców Arabii.
Najlepszym przykładem tego zjawiska są tak zwane „szatańskie wersety”, które prorok Mahomet wypowiedział w czasie „objawiania” Koranu, a później wycofał.
Umieszczenie „szatańskich wersetów” w pierwotnej wersji Koranu potwierdzają miedzy innymi wczesne historyczne biografie Mahometa, napisane przez al-Waqidi’ego, Ibn Sa'da, al-Tabari’ego i Ibn Ishaqa. [1] Według ich przekazów Mahomet pragnął nawrócić na islam swoich krewnych i sąsiadów z Mekki, którzy kpili z jego proroczych wizji. W Mekce był silny ośrodek pogańskiego kultu i mieszkańcy miasta nie chcieli tracić dochodów z pielgrzymek do miejscowych sanktuariów na rzecz jakiejś nowej, abstrakcyjnej wiary w jednego boga. Z tego powodu Mahomet podczas recytowania sury „an-Najm” („Gwiazda”) (przekazywanej mu jakoby przez anioła Dżibrila (Gabriela), po wersetach 19 i 20:
19. Co myślicie o boginiach Allat i al-'Uzza?
20. I o Manat trzeciej ich bogini?
wyrecytował następujące wersety:
21. To najprzedniejsze boginie
22. I można liczyć na ich wstawiennictwo [2]
Allat była boginią płodności, czczoną pod postacią bloku białego granitu w miejscowości Ta’if koło Mekki; czcili ją głównie mieszkańcy północnej i środkowej Arabii. Al-'Uzza była boginią czczoną w środkowej Arabii pod postacią czarnego kamienia. Manat była również otaczana kultem w Mekce jako bogini przeznaczenia, decydująca o losie człowieka. Wszystkie trzy były uważane za córki boga Allaha. [3]
Ponieważ „szatańskie wersety” były nie do pogodzenia z przekazem koranicznym, Mahomet wycofał je później, zastępując następującymi wersami:
21. Czyż wy będziecie mieć synów, a Allah córki?
22. Taki podział byłby niesprawiedliwym. [4]
Następnie Mahomet usprawiedliwiał się, tłumacząc, że wersety „pogańskie” zostały mu jakoby podpowiedziane przez szatana, który przybrał postać anioła Dżibrila.
Problem polega na tym, że Allat, al-'Uzza i Manat były boginiami, które czczono głównie w Mekce. Mahomet wypowiadał zaś słowa wspomniane w przytoczonych wersetach właśnie mieszkańcom Mekki - twierdząc więc, że "to najprzedniejsze boginie / i można liczyć na ich wstawiennictwo" podważył monoteizm własnej religii i to najwidoczniej z oportunizmu, żeby nie pozbawiać swojego klanu ważnych dochodów, płynących z sanktuariów trzech bogiń. Chociaż później usunął ”szatańskie wersety” to jednak nie zamierzał odbierać Mekce jej wyjątkowej roli popularnego miejsca kultowego.
Pozostałości kultu pogańskiego w MekceMahomet, tworząc nową religię, opartą na kulcie jednego boga- Allaha, jednocześnie zachował tak wiele, jak się tylko dało, z kultu młodszej córki Allaha- bogini al-'Uzzy. Zabrał ze świątyni bogini jej wyobrażenie, czyli święty Czarny Kamień (przypuszczalnie meteoryt) i umieścił go w ścianie al-Ka’by – najświętszego sanktuarium islamu w Mekce. Ucałowanie tego Czarnego Kamienia to cel wszystkich wyznawców islamu. [5]
Kult al-'Uzzy sprawowały kapłanki, składające jej nawet ofiary z ludzi. W islamskiej al-Ka’bie opiekę nad Czarnym Kamieniem sprawowali strażnicy zwani „Synami Starej Kobiety”. Ich nazwa to kolejna pamiątka po dawnej bogini.[6]
Al-Ka’ba, czyli „Dom Kwadratowy” była świątynią pogańską, zbudowaną na długo przed wystąpieniem Mahometa. Oprócz Allaha, czczono tam liczne inne bóstwa i al-Ka’ba była wypełniona ich wizerunkami. Mahomet usunął ze świątyni większość tych pogańskich idoli, ale nie wszystkie. Jak pisaliśmy wcześniej- kazał wmurować w ścianę sanktuarium kultowe wyobrażenie bogini al-'Uzzy, czyli Czarny Kamień, a wewnątrz budynku pozostawił inne kultowe wyobrażenie boga Hubala, wykonane z czerwonego karneolu. Było to bóstwo nieba i księżyca, czczone w Arabii w słynnej wyroczni. [7]
Jak widać, islam do dzisiaj otacza najwyższą czcią pozostałości kultu pogańskiego w Mekce.
Kult świętychW islamie niezwykle popularny jest kult różnych „świętych”, co kłóci się z wyobrażeniem tej religii jako rzekomo „czystego monoteizmu”. Podobnie jak w chrześcijaństwie i judaizmie, wyznawcy islamu czczą miejsca pochówku różnych ludzi – mężczyzn, rzadziej kobiet, którzy za życia cieszyli się opinią wyjątkowo pobożnych lub wywodzili się z rodu, spokrewnionego z prorokiem Mahometem. Powszechna jest w islamie wiara, że pielgrzymka do takiego grobu, połączona często z innymi praktykami kultowymi (pocałowaniem grobu lub relikwii, recytacją specjalnych modlitw, pisaniem próśb lub zawiązywaniem kawałków tkaniny lub sznurka) będzie skutkowała spłynięciem na pielgrzyma „baraki” – błogosławieństwa/emanacji świętego lub wstawiennictwem zmarłego u Allaha, który spełni prośby wyznawców. [8]
Najbardziej znanym na świecie takim muzułmańskim miejscem pielgrzymkowym jest słynny grobowiec Tadż-Mahal w Indiach koło Agry, kryjący grób sułtanki Mumtaz-Mahal- uznawanej za „świętą” muzułmankę- ideał żony i matki.
Szczególną rolę odgrywa kult świętych w islamie szyickim, gdzie religijną czcią otacza się nawet żyjące osoby- tak zwanych ajatollahów, spokrewnionych z prorokiem Mahometem. Ten odłam islamu rozwinął wiele cech, podobnych do chrześcijaństwa, między innymi kult ”męczenników” –np. Alego i Husajna, mesjanistyczną doktrynę religijną (powrót różnych „uśpionych zbawicieli-imamów” na Ziemię) i szereg praktyk kultowych, podobnych do średniowiecznych katolickich, np. procesje na pamiątkę śmierci Husajna i jego zwolenników w Karbali, połączone z samobiczowaniem do krwi i zbiorową histerią tłumu (zwane Ta'ziah). [9]
Duchowi przewodnicyPod wpływem hinduizmu i buddyzmu pojawił się w islamie, rozpowszechniony przez ruch suficki, nurt propagujący „duchowych przewodników” tak zwanych „pir”, którzy gromadzą wokół siebie ślepo oddanych im uczniów. Jest to system identyczny, jak w hinduizmie i buddyzmie, gdzie „guru” lub mnisi kierują własną grupą uczniów. [10]
Amulety i talizmanyWyznawcy islamu otaczają czcią wersety Koranu, spisane na papierze, metalu lub na tkaninie (zwane Ta'wiz). Przypisywane są takim przedmiotom właściwości cudowne- uzdrawiające, ochraniające przed złymi duchami lub spełniające życzenia.
Popularnością cieszą się też talizmany, pochodzące jeszcze z przedislamskich religii. Najpowszechniej stosuje się tak zwaną „rękę Fatimy” (arabskie: Hamsa) jako najskuteczniejszy amulet ochronny przeciwko złym urokom. W rzeczywistości ten popularny amulet nie ma nic wspólnego z córką Mahometa- Fatimą Zahrą, ponieważ pochodzi ze znacznie wcześniejszej religii punickiej z północnej Afryki. Jest to wyobrażenie otwartej dłoni z pięcioma palcami, której wnętrze wypełniają dawne, przedislamskie symbole pomyślności - ryby, głowa gazeli lub ochronne, magiczne oko. [11]
Popularne są też „magiczne kwadraty” (Al Buduh) z wypisanymi na nich liczbami; służą jako amulety miłosne i ochronne. Jeszcze z czasów pogańskich pochodzi powszechna w islamie wiara w magiczne właściwości ludzkich włosów, które mogą być wykorzystane do rzucania uroków. Stąd pochodzi także kult relikwii w postaci włosów z brody Mahometa (obecnie taka relikwia znajduje się między innymi w pałacu Topkapi w Stambule) [12]
Ofiara urodzinowaMuzułmanie powszechnie praktykują ofiarę Aqiqah, zarzynając np. kozę lub barana siódmego dnia po narodzinach dziecka. Ta ofiara nie jest nigdzie wspomniana w Koranie, mówią o niej tylko „hadisy” (spisana tradycja), jednak najprawdopodobniej ten zwyczaj datuje się z czasów przedislamskich, być może pochodzi z religii żydowskiej [13].
Większość opisanych popularnych w całym współczesnym islamie praktyk kultowych jest wyraźnie sprzeczna z Koranem. Mahomet potępił zarówno otaczanie kultem grobów, jak wybieranie sobie „duchowych przewodników” [14]. Tym bardziej sprzeczny z pierwotnym islamem jest kult żyjących ludzi lub pogańskich amuletów.
W historii islamu było wiele, najczęściej daremnych, prób „oczyszczenia” religii od naleciałości pogańskich, chrześcijańskich, zoroastriańskich, buddyjskich i hinduistycznych.
Jak widać pojęcie „religia monoteistyczna” jest raczej terminem sztucznym, bo żadna religia na świecie faktycznie nie jest takim „czystym” monoteizmem, tylko kompilacją wielu wcześniejszych, często pogańskich wierzeń.
---
Przypisy:
[1] en.wikipedia.org/wiki/Satanic_Verses
[2],[3],[4] pl.wikipedia.org/wiki/Szatańskie_wersety
[5],[6] Leksykon. Mitologie świata, Wydawnictwo RTW, Warszawa 2002, s.22
[7] tamże, s.74
[11] en.wikipedia.org/wiki/Hamsa
[8], [9], [10],[12],[13] „Cultic Trends in Popular Isalm” (http://www.answering-islam.org/Gilchrist/Vol1/8c.html)
Nadesłane
© 2004-2011 
==>> WPROWADZENIE
Wersja do druku
Góra